Slow Food Puglia: mosselen en clementines proeven in Taranto

Vanaf zomer 2026 kun je in de provincie Taranto, in het uiterste zuiden van Italië, letterlijk komen proeven wat kleinschalige lokale producenten bieden. Tegelijkertijd leer je tijdens deze excursies meer over de tradities van de regio Puglia (Apulië) en de uitdagingen waar telers voor staan.

Ambassadeur Nathalie mocht namens Nature Travel Lab als eerste de excursies naar een lokale mossel- en citrusteler uitproberen. De telers zijn aangesloten bij Slow Food Italia, de beweging die met het TUI Field to Fork-programma werkt aan een eerlijker, socialer en duurzamer voedselsysteem.

Taranto: stad tussen twee zeeën

Vanuit de boot in het haventje van Taranto (Tarante in het Nederlands) is het uitzicht op de oude stad indrukwekkend. De duomo zie je overal bovenuit en als we het haventje verlaten komt het Aragonese kasteel, ook bekend als Castel Sant’Angelo, al snel dichterbij. De zon brandt midden op de dag fel op de lichtbeige muren.

Een deel van het oude Taranto is vergane glorie, maar er hangt duidelijk ook verandering in de lucht. Zo te zien worden veel gebouwen in oude luister hersteld. En gelukkig maar, want Taranto heeft een rijk verleden. In de Grieks-Spartaanse tijd was Taras oppermachtig, mede door zijn strategische ligging.

Rechts van ons is de open zee, hier Mar Grande genoemd. Om de hoek bij het kasteel varen we een kanaal in, onder een draaibrug door. Deze bijzondere brug uit eind 19e eeuw verbindt het oude eiland (Borgo Antico) met het moderne stadsdeel (Borgo Nuovo). Daarnaast wordt de brug ook echt gebruikt om (grote!) schepen door te laten.

Het schijnt spectaculair te zijn als de brug opengaat, maar nu blijft de brug dicht. Het gevaarte overspant een kanaal dat de twee zeeën verbindt. Nu snap ik ook waarom Taranto ‘de stad tussen twee zeeën’ wordt genoemd, want we varen nu vanuit het kanaal een soort binnenzee in, de Mar Piccolo.

Mosselkweek in de Mar Piccolo: een eeuwenoude traditie onder druk

Al snel zie ik tientallen, misschien wel honderden boeien in het water. Hier en daar steken stokken met daaraan donkere doeken uit het water omhoog. De boeien liggen allemaal op een rijtje. Dit blijken allemaal stukjes ‘mosselgrond’. Als we dichter naar een deel van de boeien varen, zie ik plotseling iets in het water veranderen. Het lijkt wel een lokale sterke stroming of een soort draaikolk. De kapitein van ons bootje, Giovanni De Vincentiis, lacht en zegt: “Dit is geen Bermudadriehoek, maar de eerste van in totaal 34 ondergrondse zoetwaterbronnen in de Mar Piccolo. In het Italiaans noemen we die citri.

De aanwezigheid van deze ‘ondergrondse rivieren’ is perfect voor het kweken van mosselen, want ze maken het zeewater brakker. Al sinds de Romeinse tijd worden mosselen in Taranto gekweekt. Kortom, het is een hele oude traditie.” Giovanni zet zijn donkergroene baseball cap op met daarop het logo van WWF en de tekst Taranto eronder. Hij werkt samen met Slow Food Italia, waarmee we vandaag op pad zijn.

De mosselteelt, waarvan toch honderden families afhankelijk zijn, heeft het zwaar in Taranto. Jarenlang is het gebied geplaagd door vervuiling van de staalindustrie. Dat is grondig aangepakt, maar nu zijn er al twee jaar geen oogsten geweest, omdat het veel te heet was. Klimaatverandering speelt de zuidelijke regio van Italië parten. Gelukkig hebben ze mosselzaad kunnen behouden. Dat zijn jonge, pas uitgekomen mosselen (mosselbroed) die ongeveer één tot twee centimeter groot zijn. Dit ‘zaad’ vormt de basis van de mosselkweek. Een deel van de kweek wordt verplaatst naar de andere zee, de Mar Grande, waar de mosselen dieper in het water op een koelere plek kunnen groeien.

Op bezoek bij mosselkweker Cesare

We varen een stukje door en leggen dan aan naast de mosselboot van Cesare, een van de mosselkwekers die samenwerken met Slow Food Italia (SFI). Experts van de beweging geven de mosselvissers trainingen in traditionele, duurzame manieren van mosselkweek, waar bijvoorbeeld het gebruik van plastic uit den boze is. Er worden alleen natuurlijke materialen gebruikt.

Cesare hangt voorover uit zijn boot en haalt een touw omhoog waar jonge mosselen zich aan hebben gehecht. Zijn ruwe handen gaan vliegensvlug langs de mosselschelpen. De telers hier doen alle werk met de hand.

Cesare controleert zijn ‘babies’ elke dag. “Het begint in november want dan gaan de touwen met het mosselzaad in het water. In maart zijn ze uitgegroeid tot kleine mosselen. Dit jaar zijn ze groter dan normaal. Ze zijn nu al zeven, acht centimeter”, vertelt hij trots. Cesare, nu midden vijftig, vaart al sinds zijn vijfde. Zijn vader nam hem elke dag mee op zijn boot. Hij heeft intussen zelf twee kinderen, maar die moeten er niet aan denken om dit zware werk te gaan doen. “Mijn zoon van 25 is barista”, zegt hij hardop lachend waardoor zijn gebruinde gezicht extra lachrimpels krijgt.

Cesare verkoopt zijn oogst aan het verwerkingsbedrijfje Slow Food Luciano, dat op zijn beurt levert aan restaurants zoals Stella Maris, vlakbij de haven van Taranto. Veel verser kun je het niet krijgen. We gaan naar binnen en even later genieten we tussen de Italianen van mosseltjes, oesters en gemarineerde balletjes van vis. En na de lunch drinken we natuurlijk een Espressino, een soort mini-cappuccino die ze alleen in het zuiden drinken.

Wandelen tussen de clementines in Palagiano

Aan het begin van de avond is het iets minder heet. De zon zakt steeds lager en werpt lange schaduwen over de velden. Het zachte licht is prachtig. Wij zijn onderweg naar Palagiano, op zo’n twintig minuten rijden van de kust van Taranto. In dit deel van de Ionische kust worden traditionele landbouwmethoden gebruikt. De citrusvruchten die hier vandaan komen zijn wereldberoemd.

Palagiano wordt ook wel de Stad van de Clementines genoemd. Dat komt goed uit, want we gaan op excursie naar een van citrusboeren. Als we de boomgaard naderen zie ik aan de randen olijfbomen met enorme stammen. “De oude stevige olijfbomen van soms wel honderden jaren oud zijn een goede bescherming tegen de harde sirocco wind en andere weersomstandigheden”, legt Annalisa Palanga uit, als ze ons trots rondleidt door haar gaard.

Ze is een boerin van de vierde generatie, gespecialiseerd in teelt van traditionele clementines. Haar oma gaf de grond aan haar kleindochter. Ze is nu veertig en sinds vijf jaar runt ze het bedrijf, maar nog altijd werkt ze nauw samen met haar familie. “We hebben hier 5.000 bomen waarvan sommige al 80 jaar oud zijn. Ze geven nog steeds heerlijke vruchten. Daar zullen jullie straks uitgebreid van proeven”, zegt ze lachend.

Als de citrusboompjes drie jaar zijn gaan ze fruit geven. Tussen de boompjes mogen grassen en kruiden groeien. Een ander belangrijk kenmerk van de traditionele methoden is dat er geen chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt. En ook wordt geen tractor gebruikt om de grond te bewerken.

Vervolgens duwt Annalisa een mandje onder onze neus met daarin volwassen clementine-schillen. “Altijd als ik dit ruik dan denk ik aan toen ik jong was. Deze geur associeer ik met mijn familie”. Dan wordt gevraagd hoe een gemiddelde dag er voor haar uitziet. “Ik sta vaak om vijf uur al op want dan is het nog lekker koel. Ik maak dan een rondje langs mijn bomen. Even controleren hoe alles erbij staat en of ze water nodig hebben. In de oogstperiode staan we helemaal vroeg op en dan werken we vooral in de vroege ochtend”, legt ze uit.

Proeverij: van clementinesap tot Caciocavallo Podolico

Samen met andere telers heeft Annalisa zich aangesloten bij Slow Food Italia. Dit jaar worden voor het eerst wandelexcursies met proeverij voor toeristen in de historische citrusgaard georganiseerd, die via Musement geboekt worden. Wij krijgen alvast een voorproefje: aan de rand van de boomgaard proeven we het lekkerste clementinesap wat ik ooit heb geproefd. Het is zo’n rijke smaak!

Vervolgens krijgen we verse ricotta waar met een zwierig gebaar clementinejam op wordt gedruppeld. Het wit van de Italiaanse kaas en de oranje jam maken een fleurig geheel. Bijna zonde om op te eten. Ik ontdek ook de smaak van Caciocavallo Podolico, een exclusieve Italiaanse kaas gemaakt van melk van koeien die nog traditioneel met de hand worden gemolken. Je proeft kruiden, grassen en zelfs vanille in deze overheerlijke kaas.

Natuurlijk wordt bij het aperitief een lokale rosé geschonken die er heel goed bij past. We besluiten de proeverij met de lekkerste sorbet die ik ooit heb gegeten. IJsmaker Gaitano van La Cremeria gebruikt de clementines van Annalisa voor zijn sorbets. Er wordt geen melk gebruikt, alleen water, sap en wat suiker. Het recept wil hij logischerwijs niet verklappen. “Wat een goddelijke smaak!”, roep ik uit. Ik snap wel dat zijn sorbets prijzen winnen.

Ontzettend leuk dat je kunt kennismaken met deze tradities en dat je tegelijkertijd bijdraagt aan het inkomen van lokale boeren en vissers en de bescherming van de biodiversiteit in het zuiden van Italië. Uitdagingen zijn er genoeg dus elke kleine bijdrage helpt. En ik ga naar huis met heerlijke potjes marmelade uit de gaard van Annalisa.

Zelf doen: kookworkshop orecchiette in Puglia

Wil je zelf tijdens je reis door het zuiden van Italië aan de slag met lokale producten? Boek dan een kookworkshop orecchiette maken. Orecchiette, pasta in de vorm van oorschelpjes, is een soort pasta, die je vooral vindt in de Zuid-Italiaanse regio’s Basilicata en Puglia.

Tijdens de workshop die door Rosaria (zij spreekt ook een beetje Nederlands) of een van haar collega’s wordt gegeven leer je álles over pasta en de cultuur van Puglia. Aan het eind van de workshop eet je een bordje pasta onder het genot van een glaasje rosé. Veel lokaler kan het niet worden. Zie voor meer informatie de website van Cucina Pugliese.

Veelgestelde vragen over Slow Food in Puglia

Wat is Slow Food Italia?

Slow Food Italia is de beweging waarbij de mossel- en citrustelers in dit verhaal zijn aangesloten. Ze werkt met het TUI Field to Fork-programma aan een eerlijker, socialer en duurzamer voedselsysteem in Puglia.

Wat is het TUI Field to Fork-programma in Puglia?

Het is een tweejarig initiatief dat duurzame voedselproductie koppelt aan toerisme, om lokale citrus- en mosselkwekers in Puglia een extra inkomstenbron te geven en de biodiversiteit in de regio te beschermen.

Kun je zelf een mosselexcursie of citrusexcursie boeken in Taranto en Palagiano?

De wandelexcursie met proeverij in de citrusgaard van Annalisa Palanga in Palagiano wordt via Musement geboekt. De mosselexcursie op de Mar Piccolo bij Taranto is binnenkort ook mogelijk.

Wat is orecchiette en waar leer je het maken in Puglia?

Orecchiette (letterlijk kleine oortjes) is pasta in de vorm van oorschelpjes uit de Zuid-Italiaanse regio’s Basilicata en Puglia. Je leert het maken tijdens een kookworkshop bij Cucina Pugliese, gegeven door Rosaria of een collega.

Wanneer kun je deze Slow Food-excursies in Puglia doen?

De excursies zijn vanaf de zomer van 2026 te boeken. Hier lees je meer over Slow Food Puglia.