Hoe is het om dagenlang over oude pelgrimspaden naar Trondheim te wandelen? Tijdens een reis door Zweden en Noorwegen liep ik verschillende trajecten van de St. Olavsleden. Van het open grensgebergte bij Skalstugan tot de laatste kilometers langs de Trondheimfjord en de aankomst bij de Nidaros kathedraal.
Hier lees je mijn ervaringen van een reis van een week in september over een aantal etappes van de St. Olavsleden, de pelgrimsroute die van de Zweedse oostkust naar de Nidaros kathedraal in Trondheim voert. Ik liep niet de hele 564 kilometer, dan ben je ongeveer een maand bezig, maar de etappes tussen de Zweeds-Noorse grens en Trondheim, aangevuld met vervoer op de stukken ertussen.
Bijzonder vooral hoe rustig het is op het pad. Het was weliswaar begin september, maar we waren op een enkele lokale passant na de enige pelgrims in dit prachtige, gevarieerde landschap. Voor mij voelde het, hoewel in een kleine groep van 7 en maar 1 week, als een échte pelgrimstocht. Waardevolle gesprekken en ontmoetingen met vreemden gaven veel inzichten en een gevoel van saamhorigheid.
Voor de volledige geschiedenis en route verwijs ik naar mijn algemene artikel over de St. Olavsleden. Dit is het verhaal van wat ik onderweg zag, hoorde en at, en van de mensen die dat verhaal vertelden.
We beginnen met een lokale lunch bij Ersgard vlakbij Trondheim, een boerderij die al generaties in dezelfde familie is, en reizen daarna door naar Duved. We krijgen de eerste pelgrimsstempel in het boekje. Onderweg doen we met onze gidsen Mattias en Janna een oefenwandeling over het Solstigen/Blomsterstigen net over de Noorse grens in Zweden, test geslaagd. Dit bleek achteraf trouwens de meest uitdagende wandeling van de hele trip.
Wat me op deze eerste dag het meest bijblijft, is een terloopse mededeling van gids Mattias: in de 16e eeuw was pelgrimeren op deze route verboden na de Lutherse reformatie in Noorwegen. In de 20e eeuw kwamen pelgrims weer om te wandelen naar Trondheim en pas in 1997 is de hele infrastructuur gebouwd om de route, van gestempelde pelgrimspaspoorten bij elke overnachting tot een seizoen dat strikt van juni tot begin september loopt.
We overnachten in pension Mullfjället, een gezellig 19e eeuws pand en vroeger douanestation. Prima kamers met gemeenschappelijk sanitair. Een heerlijke avondmaaltijd met brood, soep en kazen maakt ons klaar voor de volgende dag. De eerste wandeletappe richting Noorwegen, met lunchpakket voor onderweg.
18 km wandeling (ca. 7-8 uur) van Skalstugan naar Sul
De tweede dag lopen we het stuk waarvoor de route beroemd is: achttien kilometer over de Kong Karls Johans veg, een brede weg die ooit voor een koninklijk bezoek is aangelegd en dwars over het kale hoogland tussen Zweden en Noorwegen loopt.
We beginnen met een bezoekje aan de grootste waterval van Zweden: Tännforsen vlakbij wintersportdorp Åre. Daarna klimmen we vanaf Skalstugan tot boven de boomgrens en dalen aan de Noorse kant weer af richting Sul.
Eerlijk gezegd vond ik dit een van de mooiste routes. De diversiteit aan landschappen maakt indruk. Onderweg zien we bevers in het water en rendieren die zich tegoed doen aan rendiermos; officieel geen mos maar een korstmos: een samenwerking tussen schimmel en alg. Her en der langs het pad hangen sensoren die de natuur én het aantal bezoekers in de gaten houden.
We overnachten bij Ådalsvollen Pelgrimslodge, in een hut vlak aan het water. Het gebouw was ooit (in 1938) een kruidenierswinkel, en diende later als busstation en vogelwaarnemingspost. Nu biedt het slaapplek aan twaalf pelgrims, met de optie om zelf te koken.
Ik heb geluk en mag slapen in een privé cabin met uitzicht op het water en vogelhuisje voor het raam. Kleine zangvogeltjes vliegen af en aan. De rest slaapt in kamers of in een ruimte met stapelbedden. De warme jacuzzi is een aangename ontspanning na de lange wandeldag. Een diner met soep bereid door de gastvrouw is een heerlijke afsluiting van de dag.
12 km wandeling (ca. 4 uur) over de King Karls Johans weg en 2 kilometer van Vuku naar Auskin Centre
Van Sul naar Vuku, twaalf kilometer door bos, blijven we op de oude Koningsweg, hier met droogstenen keermuurtjes langs een beekje. Bij het uitkijkpunt Stongbakvattan, met eigen vuurplek, pauzeren we. Verderop passeren we schapen die met een elektronische halsband en een lichte schok binnen hun weiland worden gehouden, en een hangbrug waar een oude kaart nog de originele looproute toont.
Deze dag is regenachtig maar nauwelijks storend. In het bos is veel beschutting van de bomen. Onderweg houden we een indrukwekkende minuut stilte tijdens de begrafenis van Koning Harald. Ik leer over de verschillende bessensoorten; de kruipbraam, de blauwe bes en de vossenbes. De herfstkleuren zijn prachtig.
Met een minibus worden we van wandel-eindpunt Kleivdalen naar de kerk in Vuku gebracht. Deze kerk stamt uit 1654 en is ooit afgebrand en herbouwd. Vuku is ook de plek waar Olav Haraldsson zijn laatste rust nam voordat hij ten strijde trok, wat verklaart waarom juist hier een kerk staat. Vanaf de kerk is het nog een kleine 2 kilometer naar onze volgende overnachting.
We logeren bij Mona, in het Auskin Creative Centre, op een steenworp van de kerk. En Mona is een inspiratie. Ze heeft, samen met haar man, het ‘Vikinglanghuis’ in Stiklestad ontworpen en gebouwd. Ze geeft woodcraft- en schilderlessen aan locals, en is op dit moment bezig met het restaureren van de deuren van de hoofdingang van kathedraal in Trondheim.
‘s Avonds toont Mona haar werkplaats waar ze bezig is met het ontwerp van de deuren voor de kathedraal. Een ander werkje is een vroege, Byzantijns geïnspireerde voorstelling van Jezus zonder lijdenstekens. Pas tweehonderd jaar later kwam het gebruikelijke beeld van een lijdende Christus aan het kruis.
Auskin heeft vloerverwarming en is bijna volledig van gerecyclede materialen gemaakt. Van de oude hooischuur staat alleen het frame nog overeind, de rest moest van de brandweer vervangen worden, met daarboven de oorspronkelijke droogruimte voor hooi nog intact. De kamers zijn ruim en fris.
‘s Ochtends maken we samen ontbijt, Mona noemt het ‘dugnad‘, letterlijk zoiets als ‘gezamenlijke effort’. Een mooi woord dat ooit het Noorse woord van het jaar is geweest. Op deze plek kom ik zeker nog eens terug.
6 km wandeling van Stlklestad langs de Verdal rivier en 6 km wandeling van Skgosjale naar Munkeby
Onderweg naar Stiklestad passeren we een uitkijkpunt over het dal waar in 1893 de grootste landverschuiving van Noorwegen plaatsvond, het Verdalsraset, ‘s nachts, met veel slachtoffers. Mattias vertelt dat zulke modderstromen vaker voorkomen als de bodem niet genoeg zout bevat, en dat klimaatverandering de dreiging van nieuwe verschuivingen groter maakt, met recente voorvallen bij Oslo en Bergen.
Verderop lopen we langs waterrijk gebied waar trekvogels overwinteren, en waar op dit moment gediscussieerd wordt over de aanleg van olieplatforms in de buurt.
Stiklestad zelf is museum, hotel en nationaal cultureel centrum ineen. Het is zeker de moeite waard om een rondleiding te doen door het Viking- en cultureel centrum. Gids Arnstein brengt het verhaal van Olav tot leven met een precisie die verraadt dat hij het al honderden keren heeft verteld, en het nog steeds meent:
Olav kwam in 1016 aan de macht en wilde één wet voor heel Noorwegen, met het christendom als enige toegestane geloof. Daarmee ontnam hij de gevestigde macht, verspreid over lokale hoofdmannen die nog volgens oude goden leefden, hun zeggenschap. Zij kozen de kant van de Deense koning Knoet. Olav vluchtte via Zweden naar Kiev in het huidige Rusland. Toen hij enkele jaren later terugkeerde om zijn rijk terug te winnen, meed hij de kust, die bewaakt werd, en trok landinwaarts naar Stiklestad, waar hij dacht op bondgenoten te kunnen rekenen. Die waren er niet, of te weinig: zijn leger, deels aangevuld met huurlingen uit de omgeving van het huidige Wit-Rusland, was te klein. Hij werd er in 1030 snel verslagen en gedood.
Het gereconstrueerde Vikinglanghuis (ontworpen door Mona) is 36 meter lang, wat volgens de gids nog altijd kleiner is dan sommige Vikingschepen uit die tijd. Hier leren we hoe de macht van een hoofdman werkte: wie een geschenk van hem aannam, stond voortaan onder zijn bescherming, en was hem iets verschuldigd.
We horen ook luchtiger feiten, zoals dat de vork in zeventig jaar na zijn introductie in Italië door heel Europa gangbaar werd, dat drinkglazen met bobbeltjes werden gemaakt zodat vette vingers van het eten met de hand niet afgleden, en dat de gehoornde vikinghelmen een negentiende-eeuwse verzinsel zijn, geen Viking-realiteit.
Je kunt hier overnachten in het hotel (tevens cultureel centrum) of in een van de bedden in het Vikinghuis. De meeste Nederlandse pelgrims, vertelt de gids, beginnen bij de Baltische Zee in Zweden en doen er zo’n drieënhalve week over het wandelen naar Trondheim.
Wat opvalt is vooral hoe weinig er nog bekend is over het gewone leven van toen. Er staan hier veel grafzerken, maar bijna niets is bekend over wie er werkelijk onder liggen. Olav zelf werd na zijn dood eerst begraven langs een rivier, niet in de kerk zoals vaak wordt aangenomen. Pas later verplaatste zijn verering zich naar Trondheim, en het duurde tot 1513 voordat deze streek protestants werd.
Die avond overnachten we in Munkeby herberge, een boerderij met rode gebouwen vlakbij de kloosterruïne.
Wandeling van 15 kilometer van Munkeby via Levanger naar Alstadhaug
We lopen langs de Levanger rivier, waar in juli veel zalm zwemt (vissen niet toegestaan), terug langs de ruïne van het klooster van Munkeby (uit de twaalfde of dertiende eeuw). Het klooster is maar 10 jaar in gebruik geweest. Het is afgebrand en nooit herbouwd, te vochtig gebleken zo dicht bij het water.
Boeren uit de omgeving bewaarden er ooit hun zaaigoed. Bij het nieuw herbouwde klooster op 1,5 kilometer kun je nog altijd overnachten bij de monniken, die zelfgemaakte kaas verkopen, al is dat alleen voor mannen.
In de stad Levanger, waar de oude koningsweg dwars doorheen loopt, bezoeken we de Levanger Kirke uit 1902, ontworpen door architect Karl Norum in Jugendstil en gemaakt van steen. Dit is de derde kerk op deze plek nadat de twee voorgangers waren afgebrand. Een lokale organist speelt voor ons op het orgel uit 2003, in romantische stijl, en laat ook het oudere orgel uit 1876 horen, met een folk hymne dat ‘zonneschijn’ heet.
We lopen door de straat Hilsegata, letterlijk ‘begroetingsstraat’, en raken ook echt aan de praat met een man uit Levanger die oprecht geïnteresseerd is in ons pelgrims.
Vanaf hier is het water in de rivier zout, en bevriest het ‘s winters niet. Het landschap lijkt soms meer op Toscane dan op een Noors gebied. Veel graanvelden, appelgaarden en glooiende heuvels wisselen elkaar af.
Verderop komen we bij de kerk van Alstadhaug met toren uit 1170 en een grafheuvel uit de ijzertijd, naast elkaar.
De dag eindigt bij Ersgard, waar we dag 1 ook begonnen. Nu vertelt de eigenaar het hele verhaal van de boerderij: het landgoed gaat terug tot 1840, en werd in 1864 door een rivier in tweeën gesplitst. Zijn ouders kochten het, en sinds 1997 is de boerderij bij de pelgrimsroute betrokken.
Op het land zijn stenen en fundamenten gevonden uit de Vikingtijd en de middeleeuwen, vermoedelijk van drooghuizen voor mout, en dat vertelt zich verder in het jaarlijkse bierfestival dat de boerderij nu zelf mede organiseert. Bij het avondeten staat heerlijke zalm op tafel, en Trøndelags flatbrood bij de soep, precies het soort simpele, herkomst-bewuste eten waar de hele route om lijkt te draaien.
Een groep van 26 samenwerkende boerderijen langs de route bij Ersgard, verenigd onder de naam Route 26, organiseert onder andere in de herfst een eigen bierfestival. De route brengt cultuur en inkomsten naar afgelegen boerderijen, en spreidt het toerisme weg van de drukke steden. Sommige gastgezinnen gebruiken de route ook om nieuwe Zweden, immigranten die net in de regio wonen, te helpen integreren, onder meer door samen bessen te plukken.
We rijden langs het plaatsje ‘Hell’, letterlijk zoiets als overhangende rots, maar wat voor internationale bezoekers hilarische foto’s oplevert. Deze laatste wandeldag beginnen we in Ranheim, aan een vertakking van de Trondheimsfjord. Deels loop je hier langs bewoonde wijken vlakbij het water. Bij Leangenbukta buigt het pad om een vogelbeschermingsgebied heen.
Bijna in Trondheim gaat de route door een prachtig park langs het fjord en over het terrein van het Ringve muziekmuseum. Mooi aangelegde planten, bloemen en bomen en een vriendelijke eekhoorn.
Het laatste stuk voert bergafwaarts door het historische Bakklandet, over de oude stadsbrug, tot aan de Nidaros kathedraal in Trondheim.
Onze gids bij de kathedraal blijkt de dochter van de bisschop. Ze vertelt de bouwgeschiedenis alsof het een verhaal in lagen is: gebouwd vanaf 1070 op het graf van Olav, aanvankelijk Romaans, vanaf 1170 uitgebreid in gotische stijl, met meer licht, ‘dichter bij God’, tot de kathedraal rond 1320 grotendeels de vorm kreeg die er nu nog staat, in de tijd dat Olav als heilige immens populair was.
Na de reformatie van 1537 werd de kerk protestants, en werden pelgrimages tot in de negentiende eeuw verboden. Waar het graf van Olav precies ligt, is nog altijd niet met zekerheid vastgesteld: in 2014 vond een scan een uitgebrande holte in zeepsteen, mogelijk de plek waar zijn kist ooit stond. Sinds 2017 heeft de kathedraal ook een Samisch altaar, onthuld op de nationale Samische dag, bijzonder om te zien.
En dan, bij de deuren aan de westkant van de kathedraal, die op dit moment rood worden geschilderd, valt de naam weer: Mona, dezelfde ambachtsvrouw die we een paar dagen eerder in Auskin aan het werk zagen, maakt met haar man de deuren voor de belangrijkste kerk van Noorwegen.
We krijgen een rondleiding in de kathedraal met een extra uitstapje naar de Mariakapel bovenin de kerk met fraai glas-in-lood, de laatste stempel én ons pelgrimsdiploma. De beloning voor de vele afgelegde kilometers. ‘s Avonds sluiten we af met een afscheidsdiner in Trondheim.
Wandelen naar Trondheim over verschillende etappes van de St. Olavsleden is grotendeels een ervaring van de gevarieerde natuur en ontmoetingen met mooie mensen. De overnachtingsplekken zijn interessant door de verhalen van de mensen erachter. Verwacht geen rijen mensen als op andere pelgrimsroutes. Hier loop je vooral met je zelf en je mede-pelgrimwandelaars. Lees hier voor meer informatie over de hele St. Olavsleden.
Je kunt deze tocht ook heel goed alleen doen. Houd het weer in de gaten en regel je overnachting op tijd. Je kunt altijd contact opnemen met de organisatie van St. Olavsleden.
Met een passie voor reizen en fotografie én meer dan 30 jaar ervaring in de reisbranche, deel ik graag mijn bijzondere natuur-reistips. Reizen is heerlijk en belangrijk, je ontmoet nieuwe mensen en culturen en het opent je blik op de wereld.
St. Olavsleden wandelen: route, etappes en tips Duizend jaar geleden liep Olav Haraldsson deze weg noordwaarts, op zoek naar zijn kroon. Hij vond de dood bij Stiklestad, en werd drie jaar later heilig verklaard. Sindsdien lopen pelgrims dezelfde route: van de oostkust...
Twintig minuten voorbij de kust ligt een heel ander Málaga Twintig autominuten na de luchthaven van Málaga verandert de snelweg in een kronkelweg de bergen in. De kust verdwijnt achter je, en voor je liggen olijf- en amandelbomen, karst-rotsen en witte dorpjes tegen...
Laat je inspireren
Ben je op zoek naar de mooiste wandel- en fietsroutes? Of wil je informatie over reizen met de trein of advies voor de mooiste roadtrips door de natuur. Laat je inspireren voor je volgende reis in het groen; ideeën om je eigen reis te plannen of te kiezen voor een georganiseerde reis.
