Braunschweig: van vijf steden tot de visvijvers van Riddagshausen

Onderweg vanuit de Harz stopte ik nog bij Klooster Wöltingerode, een klooster dat tegenwoordig ook hotel is en waar je uitstekend koffie kunt drinken voor je verder rijdt. Een mooie overgang, want ook Braunschweig blijkt, eenmaal aangekomen, een stad die op elke straathoek een andere laag geschiedenis laat zien.

Braunschweig in het kort: rivier de Oker als groene ring

Zo’n 250.000 mensen wonen er, er is een universiteit, en de Oker loopt nog altijd als een groene ring om de binnenstad. Dat groen is meteen het eerste dat opvalt: een stad die groter aanvoelt dan zijn oppervlakte doet vermoeden, maar die je binnen een paar minuten lopen weer bij water en bomen brengt. De stad is in 1944 gebombardeerd waardoor ook een groot deel van de oude stad is weggevaagd. Af en toe is het een schrijnend contrast tussen fraaie eeuwenoude panden en moderne, snelle nieuwbouw.

De stad doet sfeervol en gezellig aan. Veel terrasjes en levendig gebeuren op en rondom de Oker.

Vijf steden in één

Wat Braunschweig bijzonder maakt, is dat de stad ooit uit vijf zelfstandige nederzettingen bestond, elk met een eigen bestuur en eigen rechten. Altewiek was daar een van, met een eigen stadhuis dat nu nog als herinnering aan die tijd dient. Als je door de binnenstad loopt, wandel je in feite door vijf voormalige dorpen die pas later tot één stad zijn samengesmolten, en dat verklaart meteen waarom de sfeer per wijk zo verschilt.

Dom en Burgplatz

Op het Burgplatz staat de Dom, gratis te bezoeken en met vrijwilligers die met zichtbaar plezier uitleg geven over de geschiedenis van de stad. Een goede eerste stop, juist omdat het laagdrempelig is: geen entree, geen haast, gewoon binnenlopen en luisteren.

Kohlmarkt: een kerk die verdween, een begraafplaats die bleef

Op de Kohlmarkt stond ooit een kerk. De kerk zelf is verdwenen, maar de begraafplaats eronder ligt er nog steeds, terwijl bovengronds de terrasjes inmiddels de dienst uitmaken. Een typisch staaltje van hoe deze stad geschiedenis niet wegpoetst maar er gewoon overheen bouwt. Drie keer per dag, om 12, 16 en 18 uur, speelt hier het carillon.

Het Residenzschloss: drie keer herbouwd

Weinig gebouwen in Braunschweig vertellen zoveel over de wispelturigheid van de geschiedenis als het Residenzschloss. Het eerste paleis ging in 1830 in vlammen op, aangestoken door verontwaardigde burgers die hertog Karel II de stad uit wilden jagen.

Het tweede paleis werd tussen 1833 en 1841 gebouwd, raakte zwaar beschadigd tijdens de Tweede Wereldoorlog, en werd in 1960 vervolgens volledig gesloopt, tot woede van velen.

Pas in 2006 en 2007 kwam de voorgevel terug, met meer dan 600 originele onderdelen herbouwd op ware grootte en op de historische plek. Binnenin zit nu een winkelcentrum, samen met een bibliotheek, stadsarchief en museum.

Bovenop staat de grootste quadriga, het beeld met vier paarden, van heel Europa. Als het kasteelmuseum open is, kun je naar boven tot vlak bij die paarden, een uitzicht dat de moeite waard is.

Magniviertel en het Rizzi Haus

Het Magniviertel is een van de gezelligste wijken van de stad, ooit letterlijk een eiland binnen Braunschweig. Hier staat ook het Rizzi Haus, het kleurrijke, speelse gebouw van kunstenaar James Rizzi, dat qua sfeer compleet contrasteert met de rest van de historische binnenstad, en precies daarom de moeite van een omweg waard is.

Klooster Riddagshausen: natuur gemaakt door monniken

Met bus 413, die vanaf het stadhuis vertrekt, kom je bij Klooster Riddagshausen, tegenwoordig een Natura 2000-gebied. Cisterciënzer monniken vestigden zich hier vanaf 1145 en legden 28 visvijvers aan, waarvan er nog 11 bewaard zijn gebleven.

Het naburige dorp kregen ze in 1146 geschonken door Hendrik de Leeuw. Nog altijd wordt hier vis verkocht, direct van de kwekers. Het gebied is bovendien bekend om zijn vleermuizen en leent zich goed voor een rustige fietstocht.

Franciscaans klooster: Café Kreuzgang en het begijnhof

Een van de mooiste verstopte plekken die ik in Braunschweig tegenkwam. Café Kreuzgang, gevestigd in een Franciscaans klooster, is alleen in het seizoen open: vanaf 12 mei, op dinsdag tot en met donderdag van 12 tot 18 uur, vrijdag en zaterdag van 13 tot 20 uur, en zondag van 14 tot 18 uur. Maandag is rustdag, al is er af en toe een evenement buiten die uren om. Het café wordt mede gerund door mensen met een beperking, en dat geeft de plek een warmte die je niet overal tegenkomt. Het begijnhof zelf is de moeite waard, ook vanbinnen.

Kunst en geschiedenis: Herzog Anton Ulrich-Museum en Löwenwall

Het Herzog Anton Ulrich-Museum herbergt een indrukwekkende collectie, met onder meer werk van Rembrandt en Vermeer. Vlak in de buurt ligt de Löwenwall, een groene plek in de stad die goed dient als rustpunt tussen twee museumbezoeken in.

Eten en overnachten

Ik verbleef in het Steigenberger Parkhotel, met een uitstekende, centrale ligging. Voor het eten kan ik restaurant Nah am Wasser aan de Oker aanraden, en als tip voor als je er de tijd voor neemt: ontbijt op een boot op de Oker is een verrassend rustige manier om de dag te beginnen.

Praktisch

• Braunschweig kreeg in 1888 het eerste treinstation van de deelstaat, met destijds al een verbinding naar de Harz.
• Wil je streekgerechten proeven: asperges, kool en worst staan hier veel op de kaart, afhankelijk van het seizoen.
• Combineer je bezoek aan Braunschweig met een citytrip naar Goslar en het minder bekende Wolfenbüttel, beide historische steden in de Harz.

Veelgestelde vragen over Braunschweig

Is Braunschweig een goede tussenstop op een reis door de Harz?

Ja, de stad ligt op prima afstand van de Harz en biedt een mooie afwisseling tussen bergnatuur en stedelijke geschiedenis.

Is het Klooster Riddagshausen met het openbaar vervoer te bereiken?

Ja, met bus 413 vanaf het stadhuis kom je rechtstreeks bij het klooster en het Natura 2000-gebied.

Wat kost een bezoek aan de Dom in Braunschweig?

Niets, de Dom is gratis te bezoeken en vrijwilligers geven ter plekke uitleg over de geschiedenis.