Goslar: een stad die door negen eeuwen heen wandelt

Twee uur had de gids nodig om ons van de elfde eeuw naar de Middeleeuwen, de Pruisische tijd en de Renaissance te loodsen, dwars door dezelfde binnenstad. Goslar was het startpunt van mijn reis door de Harz, en achteraf een logische keuze: nergens anders in de regio zit zoveel geschiedenis zo dicht op elkaar gestapeld als in dit vakwerkstadje aan de rand van het gebergte.

De stad oogt aan de ene kant wat vervallen door lege winkelpanden en enkele verlaten historische panden. Maar gelukkig worden veel panden in het centrum opnieuw gerestaureerd.

Een paleis groter dan de kerk

Goslar dankt zijn status als keizerstad aan Hendrik III, die hier in de elfde eeuw zijn Kaiserpfalz liet bouwen. De gids wees ons erop dat het paleis destijds groter en imposanter was dan de kerk ernaast, iets wat in die tijd allesbehalve vanzelfsprekend was. Een duidelijk statement: de wereldlijke macht van de keizer ging hier voor de kerkelijke.

In de indrukwekkende Keizerszaal hangen 68 historische wandschilderingen uit de 19e eeuw over de geschiedenis van het Duitse Keizerrijk. Met een paar trappen naar beneden kom je in de Sint-Ulrichkapel waar alleen het hart van Keizer Hendrik III ligt begraven (1056) in een sarcofaag vanwege zijn speciale band met de stad.

De Huldigungssaal: laatgotische pracht achter glas

In het raadhuis, midden op het marktplein, zit een van de mooist bewaarde zalen van Duitsland verstopt. De Huldigungssaal werd tussen 1505 en 1520 ingericht, met wanden, plafond en zelfs de vensternissen volledig bekleed met paneelschilderingen en rijk houtsnijwerk. Je mag er tegenwoordig helaas niet meer naar binnen, maar alleen door een glazen wand naar binnen kijken. Dit om het kunstwerk te beschermen na een grondige restauratie. Een deel van de afbeeldingen grijpt terug tot de Romeinse tijd.

Klokkenspel en een rode herinnering aan de industrie

Op het plein voor het raadhuis speelt het carillon om negen, twaalf, drie en zes uur. Wij aanschouwden het klokkenspel van zes uur (de klok gaf vijf uur aan overigens). Het rode gebouw aan de andere kant van het plein is een oud gildehuis gebouwd door kooplui eind 15e eeuw. Nu een hotel in renovatie.

Het beeldje van het mannetje dat ‘ducaten poept’ op de zijkant van het gebouw had een dubbele betekenis; het toonde aan de ene kant de rijkdom van de stad en was aan de andere kant een waarschuwing dat je op tijd je schulden moet betalen.

Muurschilderingen met een politieke boodschap

In de Kaiserpfalz zelf hangen indrukwekkende negentiende-eeuwse muurschilderingen die de geschiedenis van het Duitse keizerrijk verbeelden. Onder keizer Wilhelm I werd het interieur overdadig gedecoreerd met romantische muurschilderingen van de heldendaden van de middeleeuwse Rooms-Duitse keizers, met als hoogtepunt een schildering waarin Wilhelm I, Frederik III en Bismarck zichzelf lieten afbeelden als de natuurlijke opvolgers van die middeleeuwse keizers.

De schilderingen zijn vlak na de Frans-Duitse oorlog van 1870-1871 gemaakt, in een periode waarin Pruisen zijn machtspositie in Europa nadrukkelijk liet zien, ook via kunst.

Voor het Keizerlijk paleis staat een beeld van een groot stuk steen: Erzbrocken genaamd. Een groot gebroken stuk ertssteen wat symbool staat voor het belang van de mijnindustrie voor de stad.

Sporen van nijverheid: de laatste molen en de naam van de stad

Van de dertig molens die ooit langs de Gose stonden, staat er nog maar één overeind. Eén ervan verwerkte vroeger boomschors tot looistof voor de leerindustrie, een detail dat treffend laat zien hoe nauw deze stad verweven was met de natuur eromheen. Ook de naam Goslar verwijst daarnaar: vermoedelijk betekent het zoiets als rustplaats aan de Gose, in een gebied dat ooit vooral moeras en bos was voor hier een stad ontstond.

Vijf kerken en een keizerlijke prijs

Goslar telt tegenwoordig nog vijf kerken, een fractie van wat de stad ooit rijk was. Eén keer per jaar wordt hier bovendien een keizerlijke prijs uitgereikt, een traditie die teruggrijpt op de tijd dat de stad zich Kaiserstadt mocht noemen.

Een middeleeuws armenhuis, nu vooral bekend om de Kerst

Vlak bij de Kaiserpfalz staat een gebouw dat op het eerste gezicht weinig opvalt, maar een van de bijzonderste geschiedenissen van de stad heeft. Het Große Heilige Kreuz werd in 1254 gesticht als hospitaal en weeshuis, en bood naast zieken en wezen ook reizigers en pelgrims een dak boven hun hoofd. Tegenwoordig zit er kunstnijverheid in de kleine vertrekken die ooit als woonruimte dienden.

Tijdens de adventsperiode wordt het gebouw onderdeel van de kerstsfeer in de stad, met een eigen muzikaal programma naast de kramen op het marktplein. Een mooi voorbeeld van een gebouw dat ooit voor de allerarmsten was bedoeld, en nu een warme rol speelt in een van de gezelligste periodes van het jaar.

Van grensstad tot concurrentie: Goslar en de val van de Muur

Voor de val van de Muur trok Goslar veel bezoekers, met name doordat de stad zo dicht tegen de toenmalige grens met Oost-Duitsland lag. Na 1989 veranderde dat: steden die decennialang onbereikbaar waren geweest, zoals Quedlinburg en Wernigerode, werden ineens weer gewoon te bezoeken, en namen een deel van dat toerisme over.

Rammelsberg: de mijnen onder de stad

Vanuit Goslar bracht ik een bezoek aan de mijnen van Rammelsberg, samen met de Altstadt onderdeel van de UNESCO-werelderfgoedlijst. De rondleiding onder de grond was een van de indrukwekkendste onderdelen van de hele reis: nauwe gangen, oude mijnbouwtechniek, en een tastbaar gevoel van hoeveel werk hier eeuwenlang is verzet. Als je Goslar bezoekt, mag je dit niet overslaan.

Overnachten en eten

Ik verbleef in Romantik Hotel Alte Münze, midden in de stad en met een authentieke sfeer die goed past bij de rest van Goslar. Gegeten heb ik bij Brauhaus Goslar, eerlijk gezegd een tikkeltje toeristisch, maar prima voor een eerste avond in de stad. Voor een lekkere Kaffee und Kuchen ga je naar het historisch café op de markt.

Goslar Praktisch

• Met de Harz-card heb je korting op veel musea in Goslar en omgeving. Bijvoorbeeld in de mijnen van Rammelsberg, de Kaiserpfalz en het Raadhuis krijg je met de kaart één gratis entree. Je kunt de kaart voor 48 uur of voor 4 dagen kopen. Ook buiten Goslar biedt de kaart veel voordeel. Je kunt hem online bestellen of bij de vele lokale toeristenbureau’s.
• Met het Deutschland-Ticket, voor €63 per maand, kun je naast bus en regionale trein ook met de historische stoomtrein door de Harz rijden, een leuke aanvulling als je toch al in de regio bent.
• Rammelsberg mijnen: behalve dagelijkse rondleidingen ook interessant museum.
• TIP: combineer je bezoek aan Goslar met 2 andere historische steden in de Harz: Braunschweig en het minder bekende Wolfenbüttel.

Veelgestelde vragen over Goslar

Is Goslar UNESCO-werelderfgoed?

Ja, de historische binnenstad van Goslar staat sinds 1992 samen met de Kaiserpfalz en de mijnen van Rammelsberg op de UNESCO-werelderfgoedlijst.

Hoeveel tijd moet ik uittrekken voor een bezoek aan Goslar?

Reken op minimaal een halve dag voor de binnenstad, en een hele dag als je ook de Rammelsberg-mijnen wilt bezoeken.

Is Goslar een goede uitvalsbasis voor de Harz?

Zeker. De stad ligt aan de rand van het gebergte en is goed verbonden met andere bestemmingen in de Harz, waaronder Braunlage en Torfhaus.